Τετάρτη, 12 Ιουνίου, 2024

Ιούνιος, ο « Άι-Γιαννίτης» μήνας, με τον κλήδονα και τις φωτιές…

Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή.

Οι μύθοι και οι παραδόσεις που συνδέονται με τον Ιούνιο ασκούν μεγάλη γοητεία, γιατί μας ταξιδεύουν σε άλλες εποχές και μας δίνουν εμπνεύσεις για το «σήμερα». Ο πρώτος μήνας του Καλοκαιριού, ο Ιούνιος, κατέχει κάθε χρόνο ιδιαίτερη θέση στην οργάνωση και στις αλλαγές της καθημερινής μας ζωής, αλλά και στις επιθυμίες της καρδιάς, και γενικά στα σχέδιά μας.

Ο Ιούνιος, -που στην αρχαιότητα λεγόταν «Ελαφηβολιώτης»- είναι η εξελληνισμένη μορφή της λατινικής λέξης Junius, η οποία είναι πιθανό να προέρχεται από τη θεά των Ρωμαίων Juno, που ήταν η προστάτιδα της γονιμότητας, του γάμου, και των γυναικών. Ταυτιζόταν με τη θεά Ήρα, και λατρευόταν τόσο από τους Έλληνες όσο και από τους Ρωμαίους. Η αρχαιότερη και πιο ξακουστή γιορτή προς τιμήν της θεάς, λάμβανε χώρα στο Ηραίο του Άργους, κάθε 4 χρόνια, στο μέσον του δεύτερου έτους της Ολυμπιάδας.

Τα πιο γνωστά ιερά σύμβολα της Ήρας στην εικονογραφική παράδοση είναι το σκήπτρο, το ελίχρυσο (το φυτό αμάραντο), ο κρίνος, ο κούκος που φέρνει την άνοιξη, και το παγώνι.

 Όμως, υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή για την ονομασία του Ιουνίου σύμφωνα με την οποία πήρε το όνομά του από τον Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο, τον πρώτο Ύπατο της Ρώμης, ο οποίος ανέτρεψε τον βασιλιά Ταρκύνιο τον Υπερήφανο το 510 π.Χ., θεμελίωσε τη Δημοκρατία, και έγινε ο πρώτος Ύπατος της Ρώμης.

 Η λαϊκή ονομασία του Ιουνίου είναι «Άι-Γιαννίτης», γιατί στις 24 του μήνα γιορτάζουμε τη Γέννηση του Ιωάννου του Προδρόμου. 

 Όμως τον λένε και «Λιοτρόπη» επειδή στο τρίτο δεκαήμερο του Ιουνίου, στις 21 Ιουνίου, συμβαίνει το Θερινό Ηλιοστάσιο ή θερινή τροπή του Ήλιου, που ο λαός το ονομάζει «Λιοτρόπι». Στις 21 Ιουνίου, η ημέρα είναι η μεγαλύτερη όλου του χρόνου, ενώ η νύχτα είναι η μικρότερη. Στα δύο Ηλιοστάσια, στο θερινό και στο χειμερινό, αλλά και στις δύο ισημερίες, πολλοί πολιτισμοί, όπως οι Βαβυλώνιοι, οι Αιγύπτιοι, οι Ινδοί, οι Πέρσες, και άλλοι λαοί, ήδη από την αρχαιότητα, λάτρευαν τον Ήλιο ως θεό!

Από τους αγρότες μαθαίνουμε ότι σε διάφορες περιοχές της χώρας, έχουν δοθεί και άλλες ονομασίες για τον Ιούνιο. Έτσι στην Πάρο ονομάζεται «Ρινιαστής», και «Απαρνιαστής». Στην Άνδρο «Ορνιαστής», και στα Γρεβενά «Κερασάρης», επειδή τότε ωριμάζουν τα κεράσια, και «Ριγανάς», επειδή τότε μάζευαν τη ρίγανη. Σίγουρα, όλες αυτές οι ιδιαίτερες ονομασίες που είχαν δώσει στον Ιούνιο μήνα από παλιά, αποτελούν σήμερα μια παράξενη και ταυτόχρονα ευλογημένη κληρονομιά, που πορεύεται στο πέρασμα του χρόνου ολοζώντανη και ενδιαφέρουσα, και πάντα θα προκαλεί και θα συγκινεί το ίδιο.

Οι λαϊκές ονομασίες που δόθηκαν σε κάθε μήνα από τον ελληνικό λαό, είναι ανάλογες με τις γεωργικές ασχολίες που γίνονταν σε καθέναν από αυτούς, ή την κύρια θρησκευτική εορτή του μήνα. Ο Ιούνιος είναι στενά συνδεδεμένος με πολλές δραστηριότητες της αγροτικής ζωής, και κυρίως με τον θερισμό των δημητριακών, που ξεκινά από τις αρχές του μήνα και διαρκεί μέχρι το τέλος. Συνήθως, πιο παλιά, θέριζαν πρώτα τον σανό και το κριθάρι, μετά τη βρώμη, και τελευταία το σιτάρι και τη σίκαλη. Το χαρακτηριστικό και γνωστό εργαλείο του θερισμού ήταν το δρεπάνι, σύμβολο των αγροτών. Η παροιμία, μας λέει; «Αρχές του Θεριστή, του δρεπανιού μας η γιορτή». Το θέρισμα γίνεται, αρχίζοντας από το μέρος που έχει λυγίσει τα στάχυα ο αγέρας. Τον θερισμό ακολουθεί τον επόμενο μήνα, τον Ιούλιο, το αλώνισμα. Έτσι, ο Ιούνιος είναι ο ΘΕΡΙΣΤΗΣ και ο Ιούλιος είναι ο ΑΛΩΝΑΡΗΣ.

Είδαμε στην αρχή, ότι στις 24 Ιουνίου γιορτάζει η εκκλησία μας το Γενέθλιο του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου; «Τ’ Άι-Γιαννιού του Λαμπαδάρη», και από αυτή τη γιορτή ο Ιούνιος μήνας, λέγεται και «Άι-Γιαννίτης» ή «Αγιογιαννίτης». Η γιορτή του είναι ταυτισμένη με δύο κύκλους εθίμων. Με τον «κλήδονα» αλλά και με τις «φωτιές» που ανάβονται στους δρόμους την παραμονή της εορτής. 

Κυρίως, όσοι γεννήθηκαν σε χωριά και μεγάλωσαν έχοντας μπροστά στα μάτια τους ολοκάθαρη αυτή τη γιορταστική ημέρα του κλήδονα, να τους θυμίζει τις τρυφερές νεανικές τους ανησυχίες, κάθε φορά που ανέσυραν από το αμίλητο νερό κι ένα αντικείμενο, κάνοντας εσώψυχες ευχές «μακάρι να είναι αυτό που ονειρεύτηκα…» ή τις ώρες που με χαρά και τραγούδια πηδούσαν με ορμή επάνω από τις αναμμένες φωτιές του Άι-Γιαννιού, χωρίς να φοβούνται τίποτα… Τι να πρωτοπεί κανείς για όλα αυτά που μοσχοβολούσαν γιασεμί και νοσταλγία; 

Οι παλαιότεροι, όλα αυτά τα ωραία έθιμα τα κρατούν από τότε μέχρι σήμερα ζωντανά στην καρδιά τους, μαζί με τη γειτονιά τους στο χωριό, και μαζί με τα τρυφερά πρόσωπα των παιδικών τους φίλων, και ενδόμυχα -ίσως να εύχονται- να μην τους συναντήσουν σήμερα, για να μη χαθεί και σβήσει το όνειρο που καλλιεργούσαν στο χωράφι που λέγεται ζωή, και που πάντα άνθιζε, και ας πέρασαν πολλά χρόνια από τότε.

Βέβαια, και να ήθελε κάποιος να ξεχάσει αυτές τις όμορφες αναμνήσεις, δεν το καταφέρνει, γιατί ζωντανεύουν κάθε φορά τους όμορφους στίχους του τραγουδιού του Μάνου Ελευθερίου, να λένε: 

«Ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές / του Άι-Γιάννη. 

Αχ, πόσα τέτοια ξέρεις και μου λες / πού ‘χουν πεθάνει…» 

ή το νοσταλγικό τραγούδι του Λευτέρη Παπαδόπουλου, για εκείνο το Σάββατο κι απόβραδο στην Αριστοτέλους που 

«Φωτιές ανάβανε στους απάνω δρόμους / 

τ’ Άι-Γιάννη θα ‘τανε θαρρώ…»

Αλήθεια, πόσο μεγάλη είναι η αλήθεια που κρύβεται μέσα στην παρακάτω φράση που έγραψε ο Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ;

«Καταγόμαστε από την παιδική μας ηλικία, όπως καταγόμαστε από τη χώρα μας…»

Και ακόμα: 

«Θεέ μου, μπορείς να μου τα πάρεις όλα. Όμως, μη μου πάρεις ποτέ τις παιδικές μου αναμνήσεις!»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

spot_img
spot_img

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ