Γράφει ο Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος
∆ημοσιογράφος – ∆ημοσιολόγος
Στις ηµέρες µας, που η πολιτισµική και η πατριωτική κληρονοµιά µας, ως Ελλήνων, τείνει να ξεχαστεί και που ως προοδευτικότητα προωθείται ο ατοµισµός, ο µηδενισµός, ο σχετικισµός και ο κοσµοπολιτισµός, καλόν είναι να θυµηθούµε πώς περνούσαν τα Χριστούγεννά τους οι πρόγονοί µας κατά τα 400 χρόνια της σκλαβιάς σε βάρβαρο µωαµεθανό δυνάστη. Η αντίσταση που προέβαλαν στο να µην εξισλαµισθούν και στο να µην απωλέσουν την ταυτότητά τους είναι µοναδική στην παγκόσµια ιστορία.
Στα τετρακόσια χρόνια, περίπου σε δέκα γενιές. διωγµών, βίαιων εξισλαµισµών και αυθαίρετης εξουσίας δεν πέτυχαν οι Οθωµανοί να ξεριζώσουν τη φύτρα µας. Και έως σήµερα γιορτάζουµε τα Χριστούγεννα όπως πριν, από τα Βυζαντινά τα χρόνια… Κυρίως τα πρώτα διακόσια χρόνια µετά την Άλωση της Βασιλεύουσας το Γένος µας διατήρησε την ταυτότητά του στο πιο µαύρο σκοτάδι. Γράφει σχετικά ο Θανάσης Πετσάλης – ∆ιοµήδης, συγγραφέας µεταξύ άλλων, του επικού µυθιστορήµατος «Οι Μαυρόλυκοι»:
«Τους δύο πρώτους αιώνες ανοργάνωτα και ασυστηµατοποίητα µαζεύει ο παπάς, µισογραµµατισµένος κι εκείνος τις πιο πολλές φορές, µαζεύει µερικά παιδιά στην εκκλησιά, στον νάρθηκα της εκκλησιάς, όπου υπάρχει, και τους µαθαίνει τα πρώτα γράµµατα, τα κολλυβογράµµατα του Κρυφού Σχολειού. Τότε που ο φόβος του τούρκου έκανε τους γονείς να στέλνουν τα παιδιά τους πριν ξηµερώσει ακόµα, µεσ’ στο σκοτάδι, να πάνε στον παπά, παπά και δάσκαλο» (Θ. Πετσάλη – ∆ιοµήδη «∆ιάλογοι µε τον εαυτό µου», Εκδ. Αρσενίδη, Αθήνα, σελ.92).
Για την ίδια περίοδο γράφει ο µακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος:
«Μαζί µε τους ελληνόπαιδες και το Έθνος όλο, θαλερό, έχυνε πικρά δάκρυα για τη δεινή αιχµαλωσία του και, εκ του λόγου αυτού, ατένιζε µε αποστροφή τον Οθωµανό δυνάστη και βγάζοντας κραυγή οδύνης για την απανθρωπιά των ηµερών της δουλείας που περνούσε, εν τούτοις διατηρούσε ακµαίες τις ηθικές του δυνάµεις…Και είναι αναµφισβήτητο ότι η, δια της υπό στοιχειώδη έστω µορφή µεταδιδόµενης στις Ιερές Μονές ελληνικής παιδείας, συστηµατικώς καλλιεργηθείσα ελληνική ψυχή, οπλίστηκε µε τα ακαταµάχητα όπλα της στον Θεό πίστεως και της αγάπης στην πατρίδα και βρέθηκε στη θέση να επανακτήσει την ευδαιµονία, την οποία µιαν αποφράδα ηµέρα στερήθηκε». (+Χριστοδούλου Παρασκευαΐδη, Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος «Από την Άλωση στην Παλιγγενεσία», Έκδοση Επικοινωνιακού και Μορφωτικού Ιδρύµατος Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας «Ο Άγιος Σπυρίδων», Κέρκυρα, 2025, σελ. 61-62).
∆είγµα της αντίστασης του Γένους στον Οθωµανό κατακτητή δεν είναι µόνο οι επαναστατικές κινήσεις, που ξεκίνησαν µετά τη ναυµαχία της Ναυπάκτου, το 1571 (Βλ. σχ. Γιώργου Καραµπελιά «Εκκλησία και Γένος εν αιχµαλωσία», Εναλλακτικές εκδόσεις, 2018, σελ. 44 κ.ε.). Είναι και τα όσα έγραψαν γενικώς και ειδικότερα για τα Χριστούγεννα εκκλησιαστικοί ποιµένες. Ο Παχώµιος ο Ρουσάνος (1508-1553) έγραψε ότι «στα Χριστούγεννα εορτάζουµε την δια της Γεννήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού ανάκληση και επάνοδο στην αρχαία ευγένεια (Σηµ. των Αδάµ και Εύας προ της πτώσεως, αλλά υπονοεί και τα χρόνια του Βυζαντίου) του ανθρώπου, που είχε υποκύψει στα άλογα πάθη» (Βλ. Ι.Ν. Καρµίρη «Ο Παχώµιος Ρουσάνος και τα ανέκδοτα δογµατικά και άλλα έργα αυτού», Αθήναι, 1935, σ. 123).
Ο µέγας πατριάρχης Αλεξανδρείας Άγιος Μελέτιος ο Πηγάς (1535-1602) έγραψε για τα Χριστούγεννα, όταν ακόµη ήταν ιεροµόναχος στην Κωνσταντινούπολη: «Σήµερον Χριστός γεννάται και δοξάζεται Θεός. Σήµερον Χριστός γεννάται και η γη πάσα ειρήνην φέρει. Σήµερον Χριστός γεννάται, εν ανθρώποις γαρ ευδοκία. Σήµερον έλεος και αλήθεια συνηντήθησαν…Σήµερον αλήθεια εκ της γης ανέτειλε και δικαιοσύνη εκ του ουρανού ήλθε. Σήµερον ο Κύριος έδωκε χρηστότητα και η γη ηµών δίδει τον καρπό της» (Γ. Βαλέτα «Μελέτιος Πηγάς», Χρυσοπηγή, Αθήναι, 1958, σελ. 251).
Ο σπουδαίος ρήτορας και µε θερµουργή εθνική συνείδηση Επίσκοπος Κερνίτσης και Καλαβρύτων Ηλίας Μηνιάτης ( 1669-1714) έγραψε για τα Χριστούγεννα: «Οι µάγοι αφού προσκύνησαν τον Χριστό δεν γύρισαν από τον ίδιο δρόµο, που ήρθαν, αλλά πήραν άλλον και επέστρεψαν στον τόπο τους. Όταν αυτές τις ηµέρες εξοµολογηθούµε και µεταλάβουµε δεν πρέπει να γυρίσουµε πάλι από τον ίδιο δρόµο…Να αλλάξουµε δρόµο, να αλλάξουµε ήθη, να αλλάξουµε ζωή. Μη στραφούµε στα πρώτα πάθη, στις πρώτες αµαρτίες…Ας πιάσουµε τον άλλο δρόµο της χριστιανικής αρετής. Με λίγα λόγια ας αφήσουµε τον δρόµο των κακών συνηθειών και ας περπατήσουµε άλλον, µιας τέλειας διορθώσεως, που µας φέρνει στην αιώνια ζωή». (Ηλία Μηνιάτη «∆ιδαχαί και Λόγοι», Εκδ. Φως, Αθήναι, 1960, σελ. 320).
Ο λόγιος Αγιορείτης µοναχός Αγάπιος Λάνδος γεννήθηκε στην Κρήτη στις αρχές του 17ου αιώνα, και, κατά τον Κων. Σάθα, «τα πολυάριθµα συγγράµµατά στους αιώνες της σκλαβιάς υπήρξαν το µόνο ανάγνωσµα των Ελλήνων». Μεταξύ των άλλων έγραψε και το γνωστό βιβλίο «Αµαρτωλών Σωτηρία». Για τα Χριστούγεννα έγραψε: «Ας υψωθούµε από τα επίγεια και ας καταφρονήσουµε όλα τα φθαρτά και ανάξια και ας ποθήσουµε τα άφθαρτα και πολύτιµα. Ας µισήσουµε τις κτηνώδεις ορέξεις και όλα τα σαρκικά θελήµατα και ας ποθήσουµε τα ψυχοσωτήρια…Γνωρίζοντες λοιπόν της φύσεώς µας την ευγένεια, ας µη γίνουµε ζώα στη λάσπη και τον βόρβορο των αµαρτιών κυλιόµενοι…Ας εορτάσουµε τη µεγάλη αυτή Πανήγυρη µε αρετές µάλλον και όχι µε χορούς και τραγούδια, τα οποία µισεί ο Θεός, αλλά µε ελεηµοσύνες πτωχών. Και ας µη πολυτρώµε κρέατα και ψάρια, όταν αυτοί δεν έχουν καν ψωµί για να χορτάσουν, διότι τότε δεν χαίρεται ο ∆εσπότης Χριστός που πανηγυρίζουµε» (Αγαπίου µοναχού του Κρητός (Λάνδου), Κυριακοδρόµιον, εν Βενετία 1885, σελ. 189-190).
Λόγους και παραινέσεις µε την ευκαιρία των εορτών των Χριστουγέννων έγραψαν πολλοί ακόµη κατά το καιρό της τουρκοκρατίας. Μεταξύ αυτών ο εκ Νάξου Άγιος Νικόδηµος ο Αγιορείτης (1748-1809), ο Κερκυραίος Αρχιεπίσκοπος Ευγένιος Βούλγαρης (1716-1806), ο επίσης Κερκυραίος Αρχιεπίσκοπος Νικηφόρος Θεοτόκης (1731-1800) και ο Πάτµιος Άγιος Μακάριος Καλογεράς (1688-1737).
Η αντίσταση των προγόνων µας επί 400 χρόνια στην αφοµοίωσή τους στον αλλόθρησκο κατακτητή, που επεδίωξε µε κάθε τρόπο να τους αφοµοιώσει, πρέπει να µας διδάξει και να µας παρακινήσει να αντισταθούµε στην οποιαδήποτε επιχείρηση αφοµοίωσής µας σε απάνθρωπους και ολοκληρωτικούς τρόπους ζωής. Πρέπει να αντισταθούµε και όχι να αφεθούµε στα ρεύµατα της χοϊκότητας. Να µην παραδοθούµε σε αυτά για να µη χάσουµε την επίζηλη κληρονοµιά µας. Αν έχουµε επίγνωση του πολιτισµικού θησαυρού που έχουµε κληρονοµήσει πρέπει να είµαστε περήφανοι γι’ αυτόν και άγρυπνοι φρουροί του.
Ας µην πάθουµε αυτό που γράφει ο Ζήσιµος Λορεντζάτος: «Ενώ κερδίσαµε την ελευθερία του υπόδουλου, να χάσουµε την ελευθερία του ελεύθερου» (Collectanea, Εκδ. ∆όµος, σελ. 99). Μακάρι ο καθένας µας να πει µαζί του: «Γεννήθηκα, έζησα και θα πεθάνω στην πίστη των πατέρων µου, στην πίστη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Των αγίων πατέρων ηµών. Γεννήθηκα, έζησα και θα πεθάνω στη γλώσσα των πατέρων µου, στη γλώσσα του Οµήρου, των Ευαγγελίων και του Σολωµού. Των αγίων πατέρων ηµών. Πιστεύω ότι θα περάσουν ακόµα αµέτρητοι αιώνες, από τότε που ο Σεφέρης βιάστηκε να µου παραδώσει την απαισιόδοξη µαντεία, πως φοβάται µήπως είµαστε οι τελευταίοι που µιλάµε ελληνικά». (Αυτ. σελ. 225).
