Γράφει η Ελένη Κονιαρέλλη – Σιακή
Πολλοί τον φωνάζουν «Κουτσοφλέβαρο», άλλοι «Κούντουρο», άλλοι «Μικρό», άλλοι «Κόνζορο» και άλλοι «Μεθυσµένο»…
Μα όπως και να τον φωνάζουνε, η αλήθεια είναι ότι τον περιµένουµε µε βαθιά λαχτάρα γιατί ξέρουµε ότι είναι ο «προποµπός» της ΑΝΟΙΞΗΣ, και γι’ αυτό έρχεται µ’ ένα ανθισµένο κλαδί αµυγδαλιάς στο χέρι! Είναι ο Φεβρουάριος!
Ετυµολογικά η λέξη Φεβρουάριος προέρχεται από το Λατινικό Februum, που σηµαίνει κάθαρση. Η άλλη ονοµασία Φλεβάρης, φανερώνει τις φλέβες και πιο συγκεκριµένα, το νερό της ζωής που ρέει, προκειµένου να ξεκινήσει η ΑΝΟΙΞΗ µε τον ερχοµό του Μαρτίου.
Στην Ελλάδα είναι γνωστός και µε άλλα πολλά προσωνύµια, όπως: «Κουτσοφλέβαρος» ή «Κουτσός», καθώς έχει 2-3 ηµέρες λιγότερες από τους άλλους µήνες. Στον Πόντο λέγεται και «Κούντουρος» ή και «Κούτσουρος», που σηµαίνει «µε κοµµένη ουρά». Στην Κύπρο είναι γνωστός µε το όνοµα «Μικρός» ή «Κουτσούκης». Στα Φάρασα της Καππαδοκίας λέγεται «Κόνζορος» και «Φλιάρης». Σε άλλες περιοχές λέγεται «Μεθυσµένος», γιατί συνήθως τον Φεβρουάριο ο καιρός είναι άστατος, µε νεροποντές ή µε ήλιο.
Ο Φεβρουάριος στη Λαογραφία µας, είδαµε ότι λέγεται και «Κουτσοφλέβαρος» γιατί έχει µόνο 28 ηµέρες (και τα δίσεκτα έτη 29). Επίσης λέγεται και «Αγιοτρύφωνας» (από την εορτή του Αγίου Τρύφωνα που είναι την 1η Φεβρουαρίου). Η Παράδοση λέει ότι αυτό συµβαίνει, γιατί τούτος ο µήνας δάνεισε λίγες ηµέρες του στον Μάρτη για να τιµωρήσει κάποια γριά γυναίκα που περιφρόνησε την παγωνιά του. Επίσης, έδωσε µία ηµέρα στον αυταρχικό µήνα Αύγουστο για να έχει κι αυτός 31, ενώ κανονικά θα έπρεπε να έχει 30 ηµέρες. (πηγή: «Λαογραφία, Γιωργ. Λεκάκη). Ακόµα διαβάζουµε ότι ο Φεβρουάριος είναι ο µήνας που «µε τα κρύα του παγώνει τις φλέβες της γης». Έτσι στη Θράκη ο λαός πιστεύει «ότι οι φλέβες των ποταµών γεµίζουν νερό και οι φλέβες των δέντρων φουσκώνουν!».
Οι τρεις πρώτες ηµέρες του Φεβρουαρίου λέγονται «Συµόγιορτα» από την εορτή του Αγίου Τρύφωνα (1η του µήνα), ο οποίος θεωρείται ο προστάτης Άγιος των αµπελιών. Της Υπαπαντής του Κυρίου (στις 2 του Φεβρουαρίου) που εορτάζεται από τους αγρότες µε αργία για να µην πέσει χαλάζι και καταστρέψει τη βλάστηση. Και του Αγίου Συµεών (στις 3 του µήνα), τον οποίο τιµούν ιδιαίτερα οι έγκυες γυναίκες καθώς αποφεύγουν να κάνουν οποιαδήποτε εργασία, από φόβο µήπως το παιδί γεννηθεί «σηµειωµένο», δηλαδή, µε κάποιο «σηµάδι».
Ακόµη, σε πολλές περιοχές λένε ότι τον Φεβρουάριο δεν κάνει να δεσµευτεί κάποιος. Έχει 28 ηµέρες όπως είπαµε, ενώ όταν το έτος είναι δίσεκτο, έχει 29 ηµέρες. Το δίσεκτο – θεωρείται από τον λαό µας «κακότυχο» και «γρουσούζικο» και γι’ αυτό δεν γίνονταν και γάµοι. Επίσης σε κάποιες περιοχές δεν χτίζονταν και σπίτια.
Τον Φεβρουάριο οι γεωργοί αρχίζουν να σκάβουν και να λιπαίνουν τα χωράφια τους. Τα προετοιµάζουν για την ανοιξιάτικη σπορά! Κλαδεύουν τα παλιά αµπέλια και φυτεύουν νέα. Είδαµε ότι ο µήνας αυτός είναι των αµπελιών! Τότε γίνεται το κλάδεµα και γι’ αυτό τον λόγο σε πολλά µέρη ο Φεβρουάριος λέγεται «Κλαδευτής». Ακολουθεί το τσάπισµα και µετά «βάζουν και καταβολάδες», όπως λένε, όπου χρειάζεται. (πηγή: Α. Κυριακίδου – Νέστορος «Οι 12 µήνες, τα Λαογραφικά».)
Στην Αρχαία Ελληνική Μυθολογία, ο Φεβρουάριος έχει συνδεθεί µε την εορτή των Ανθεστηρίων κατά την οποία υµνούσαν την αναγέννηση της φύσης, αλλά και τους νεκρούς. Εορταζόταν κυρίως τις τελευταίες ηµέρες του Φεβρουαρίου, µε ουσιαστικό σκοπό τον εξευµενισµό των ψυχών των νεκρών. Ο εορτασµός των Ανθεστηρίων διαρκούσε τρεις ηµέρες µε αποκορύφωµα τα «Υδροφόρια» που εξαγνίζονταν οι ψυχές που χάθηκαν.
Η εορτή των ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΩΝ κατάφερε να επιζήσει µέσα στη Χριστιανική Παράδοση, µε το λεγόµενο ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟ, λίγο πριν την Κυριακή των ΑΠΟΚΡΙΩΝ. Έτσι δύο σπουδαία ΕΘΙΜΑ του Φεβρουαρίου που τηρούνται µέχρι σήµερα είναι το Ψυχοσάββατο που η Εκκλησία µνηµονεύει τις ψυχές, και οι Αποκριές µε πολλά ξεχωριστά δρώµενα και χαρακτηριστικές µεταµφιέσεις σε κάθε τόπο.
Τέλος, είναι αµέτρητες οι παροιµίες που λέγονται για τον Φεβρουάριο, και άλλες είναι ευχάριστες και κολακευτικές και άλλες µε έναν παράξενο συµβουλευτικό τρόπο, ειρωνικές και περιπαικτικές, όπως:
– «Του Φλεβάρη είπαν να βρέξει και λησµόνησε να πάψει».
– «Καλοκαιριά της Παπαντής, Μαρτιάτικος Χειµώνας».
– «Τον Φλεβάρη τον καλό, ανοίγει η γης απ’ το νερό».
– «Τα χιόνια του Φλεβάρη, βγάζουν τον Μάρτη παλληκάρι».
– «Τον Γενάρη κλάδευε και τον Φλεβάρη απόσκαφτε».
– «Φλεβάρης, Κουτσοφλέβαρος, και του τσαπιού ο µήνας».
– «Φλεβάρης µε νερό, κουτσός µπαίνει στο χορό».
– «Ο Φλεβάρης και αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα µυρίσει,
µα αν δώσει και θυµώσει, µεσ’ στο χιόνι θα µας χώσει».
– «Τον Φλεβάρη µη φυτέψεις, ούτε να στεφανωθείς,
Τρίτη µέρα µη δουλέψεις, Σάββατο µη στολιστείς».
Ωστόσο µε το τέλος του Φλεβάρη ο λαός αισθάνεται ότι το καλοκαιράκι πλησιάζει. Αυτό µας θυµίζει και το γνωστό ριζίτικο τραγούδι:
«Πότε θα κάνει ξαστεριά / Πότε θα Φλεβαρίσει».
Λίγη υποµονή ακόµα… και θα τα καταφέρουµε!
