Γράφει ο Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονοµολόγος
Μέλος του ΙΝΚΑ/Γενική Οµοσπονδία
Καταναλωτών Ελλάδος
Η Ελλάδα βρίσκεται µπροστά σε µια ιστορική επιλογή: θα συνεχίσει να αναπαράγει ένα µοντέλο ανάπτυξης χαµηλών προσδοκιών και βραχυπρόθεσµων ωφελειών ή θα επενδύσει στρατηγικά στη γνώση, την έρευνα και την ποιοτική εκπαίδευση ως θεµέλια εθνικής αναγέννησης;
Το ερώτηµα δεν είναι θεωρητικό. Είναι βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό.
Σε παγκόσµιο επίπεδο, οι χώρες που πρωταγωνιστούν δεν είναι εκείνες µε τους περισσότερους φυσικούς πόρους, αλλά εκείνες που επενδύουν συστηµατικά στη γνώση και στην καινοτοµία.
Ωστόσο, το πρόβληµα δεν είναι ότι η χώρα µας υστερεί σε έλλειψη ικανότητας αφού άλλωστε διαθέτει ισχυρά πανεπιστηµιακά ιδρύµατα (ΕΚΠΑ, ΠΑΝΤΕΙΟΝ, ΑΠΘ, κ.λ.π ) που ασχολούνται µε την Ερεύνα & Ανάπτυξη αλλά το βασικό πρόβληµα είναι η αδυναµία διασύνδεσης της έρευνας µε την παραγωγή.
Έτσι εάν θέλουµε η περιφέρεια να αποτελέσει εργαστήριο ανάπτυξης θα πρέπει άµεσα να προχωρήσουµε στις παρακάτω αλλαγές:
– Αγροδιατροφή µε τεχνολογική αναβάθµιση.
– Ενεργειακές κοινότητες και πράσινη µετάβαση.
– Τοπικά clusters επιχειρήσεων µε πανεπιστηµιακή υποστήριξη.
– Κέντρα καινοτοµίας σε συνεργασία µε την τοπική αυτοδιοίκηση.
Τώρα στο θέµα της Εκπαίδευσης να θυµίσω ότι η µαζικοποίηση της τριτοβάθµιας εκπαίδευσης έτσι όπως εξελίχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες δηµιούργησε µια ψευδαίσθηση κοινωνικής ανόδου. Σήµερα, όµως, η πραγµατικότητα είναι αµείλικτη: η αγορά εργασίας δεν µπορεί να απορροφήσει απεριόριστο αριθµό πτυχιούχων, ενώ τα τεχνικά επαγγέλµατα υποφέρουν από έλλειψη εξειδικευµένου προσωπικού.
Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο δεν µπορεί να είναι επιφανειακή. Πρέπει να τεθεί µε ειλικρίνεια το ερώτηµα:
Μπορούν και πρέπει, όλοι οι µαθητές να κατευθύνονται στην τριτοβάθµια εκπαίδευση;
Η απάντηση οφείλει να είναι ρεαλιστική και όχι ιδεολογική.
∆εν πρόκειται για «ξεσκαρτάρισµα». Πρόκειται για ορθολογική αξιοποίηση δεξιοτήτων.
Η Β’ Λυκείου θα µπορούσε να αποτελέσει σηµείο κατεύθυνσης:
– Ακαδηµαϊκή πορεία.
– Τεχνική και επαγγελµατική εκπαίδευση υψηλών προδιαγραφών.
Όµως µε αυστηρές προϋποθέσεις:
– Καµία κοινωνική κατηγοριοποίηση.
– ∆υνατότητα µετακίνησης µεταξύ κατευθύνσεων.
– Ποιοτικά και σύγχρονα τεχνικά σχολεία.
– Ισχυρός επαγγελµατικός προσανατολισµός.
Η τεχνική εκπαίδευση δεν µπορεί να είναι λύση ανάγκης. Πρέπει να γίνει επιλογή κύρους.
Η Νοοτροπία της «Αρπαχτής» ως Αναπτυξιακό Εµπόδιο
Το βαθύτερο πρόβληµα της χώρας δεν είναι θεσµικό µόνο. Είναι πολιτισµικό.
Η λογική της εύκολης επιδότησης, της πελατειακής εξυπηρέτησης και της βραχυπρόθεσµης ωφέλειας υπονοµεύει κάθε µακροπρόθεσµο σχεδιασµό.
Καµία µεταρρύθµιση δεν µπορεί να πετύχει:
– Χωρίς αξιολόγηση.
– Χωρίς διαφάνεια.
– Χωρίς λογοδοσία.
– Χωρίς σταθερότητα κανόνων.
Η ανάπτυξη απαιτεί πειθαρχία, συνέπεια και εθνική στρατηγική δεκαετιών – όχι τετραετιών.
Αναγκαίες Θεσµικές Τοµές
Η εκπαιδευτική µεταρρύθµιση δεν µπορεί να σταθεί αποκοµµένη από το πολιτικό σύστηµα. Χρειάζονται:
1. Σταθερό και λειτουργικό εκλογικό πλαίσιο που διασφαλίζει κυβερνησιµότητα.
2. Αποκοµµατικοποίηση της δηµόσιας διοίκησης.
3. Καθολική αξιολόγηση σε όλο το ∆ηµόσιο.
4. ∆ιακοµµατική συµφωνία για εθνικό σχέδιο Παιδείας και Έρευνας µε ορίζοντα 15-20 ετών.
Η Παιδεία δεν µπορεί να αλλάζει µε κάθε κυβερνητική εναλλαγή.
Το Πραγµατικό Ερώτηµα
Η Ελλάδα διαθέτει ανθρώπινο κεφάλαιο, επιστηµονική διασπορά, γεωστρατηγική θέση και παραγωγικά πλεονεκτήµατα.
Αυτό που λείπει είναι η συνέπεια και η πολιτική βούληση να εγκαταλείψουµε τη λογική της «αρπαχτής» και να περάσουµε στη λογική της δηµιουργίας.
Το δίληµµα είναι σαφές:
Θα παράγουµε γνώση και πλούτο ή θα συνεχίσουµε να ανακυκλώνουµε προσδοκίες;
Η απάντηση θα καθορίσει όχι µόνο την οικονοµική µας πορεία, αλλά την ίδια την ποιότητα της ∆ηµοκρατίας µας.
