Με την παρουσίαση σπάνιων και ιδιαίτερα φορτισμένων ιστορικών φωτογραφιών από τη λεγόμενη «Συλλογή Χόιερ», πραγματοποιήθηκε σήμερα, Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026, συνέντευξη Τύπου στο αμφιθέατρο του Υπουργείου Πολιτισμού, από την υπουργό Λίνα Μενδώνη και τους συνεργάτες της.
Ανάμεσα στο υλικό ξεχωρίζουν εικόνες που καταγράφουν δραματικές στιγμές από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής την Πρωτομαγιά του 1944.
Μάλιστα, για λόγους σεβασμού στη μνήμη των θυμάτων, ζητήθηκε από τους φωτορεπόρτερ να μην αναπαραχθούν δημόσια δύο από τις πιο σκληρές φωτογραφίες.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ανακοινώθηκε επίσης η πρόθεση του Υπουργείου Πολιτισμού να προχωρήσει στη δημιουργία ενός Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου, που θα συγκεντρώνει και θα διαφυλάσσει σημαντικά φωτογραφικά τεκμήρια της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Στη συνέντευξη, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, συμμετείχαν η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟ Μαρία Μερτζάνη, η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς Σταυρούλα-Βίλλυ Φωτοπούλου, ο φωτογράφος Σωκράτης Μαυρομμάτης –για χρόνια συνεργάτης του υπουργείου– καθώς και ο ιστορικός και ερευνητής του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Valentin Schneider.
Οι τέσσερις ειδικοί αποτελούν την ομάδα εμπειρογνωμόνων που ταξίδεψε δύο φορές στο Βέλγιο για να εξετάσει από κοντά τη συλλογή. Εκεί συναντήθηκαν με τον συλλέκτη και έμπορο Tim de Craene, ο οποίος είχε αναρτήσει προς πώληση το υλικό σε διαδικτυακό ιστότοπο δημοπρασιών. Στόχος της αποστολής ήταν να επιβεβαιωθεί η αυθεντικότητα, η νόμιμη προέλευση και η ιστορική σημασία της συλλογής, η οποία τελικά αποκτήθηκε από το ελληνικό Δημόσιο έναντι 100.000 ευρώ.
Η συνέντευξη ξεκίνησε με την υπουργό Πολιτισμού να παρουσιάζει το χρονικό της υπόθεσης: από τον εντοπισμό των φωτογραφιών στο διαδίκτυο μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας αγοράς τους από το ΥΠΠΟ. Η λεγόμενη Συλλογή Χόιερ περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και τέσσερα παλαιά χαρτονομίσματα, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν οι φωτογραφίες που απεικονίζουν τα γεγονότα της Καισαριανής.
Δημιουργία Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου
Η υπουργός ανακοίνωσε ότι το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στη θεσμοθέτηση Εθνικού Φωτογραφικού Αρχείου, μέσω τροποποίησης του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021. Το νέο αρχείο θα αποτελεί ξεχωριστή ενότητα εντός του Εθνικού Αρχείου Μνημείων και θα συνδέεται με τις υπόλοιπες βάσεις δεδομένων του υπουργείου.
Όπως ανέφερε η κ. Μενδώνη, η πρωτοβουλία αυτή δεν αφορά μόνο τη Συλλογή Χόιερ. Το ΥΠΠΟ διαθέτει ήδη σημαντικό φωτογραφικό υλικό, όπως τις φωτογραφίες από το Τατόι, αρχεία που καταγράφουν την ιστορία των Ελλήνων προσφύγων –τα οποία θα παρουσιαστούν στο Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού στη Θεσσαλονίκη– καθώς και το εκτενές ιστορικό φωτογραφικό αρχείο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
Η υπουργός στάθηκε επίσης στην ταχύτητα με την οποία ολοκληρώθηκε η διαδικασία απόκτησης της συλλογής, σημειώνοντας ότι μέσα σε μόλις 13 ημέρες το υπουργείο κατάφερε να τεκμηριώσει την αυθεντικότητα του υλικού, να το χαρακτηρίσει μνημείο και να ολοκληρώσει τη μεταβίβαση της κυριότητάς του στο ελληνικό Δημόσιο.
Τα επόμενα βήματα για τη συλλογή
Η Συλλογή Χόιερ θεωρείται μια σπάνια και συνεκτική πηγή για την ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ιδιαίτερο βάρος έχουν οι 13 φωτογραφίες που σχετίζονται με την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944.
Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ήδη χαρακτηρίσει το σύνολο του υλικού ως μνημείο. Αυτό σημαίνει ότι ακολουθούν διαδικασίες προστασίας, συντήρησης, επιστημονικής τεκμηρίωσης και τελικά δημόσιας ανάδειξης, ώστε το υλικό να μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο στην έρευνα όσο και στην εκπαίδευση.
Πρώτο πρακτικό βήμα θα είναι η συντήρηση και η ψηφιοποίηση του υλικού. Μετά τη δημιουργία ψηφιακών αντιγράφων, μέρος του υλικού θα μπορεί να διατίθεται – υπό συγκεκριμένους όρους – σε ερευνητές και άλλους φορείς. Παράλληλα, θα πραγματοποιηθεί λεπτομερής ιστορική ταυτοποίηση των τόπων, των προσώπων και των γεγονότων που αποτυπώνονται στις εικόνες.
Το ερευνητικό έργο έχει ήδη αναλάβει το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης με το Υπουργείο Πολιτισμού, υπό την επιστημονική ευθύνη του ιστορικού Valentin Schneider.
Η ιστορική αξία των φωτογραφιών
Σύμφωνα με τους ειδικούς, το υλικό της συλλογής αποτυπώνει την καθημερινότητα των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής αλλά και στιγμές ωμής βίας. Εκτιμάται ότι κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου περισσότεροι από 40 εκατομμύρια φωτογραφίες τραβήχτηκαν από στρατιώτες της Βέρμαχτ, ενώ πάνω από δύο εκατομμύρια προέρχονται από τις οργανωμένες μονάδες προπαγάνδας του ναζιστικού καθεστώτος.
Οι φωτογραφίες της συλλογής φαίνεται να έχουν τραβηχτεί από έναν απλό στρατιώτη, πιθανότατα λοχία, που δημιουργούσε ένα προσωπικό άλμπουμ από τη ζωή της μονάδας του. Παρότι δεν πρόκειται για επαγγελματική φωτογραφική δουλειά, το υλικό αποκτά ιδιαίτερη αξία ακριβώς επειδή αποτυπώνει αυθόρμητα στιγμές της καθημερινότητας των στρατευμάτων κατοχής.
Οι εικόνες παρουσιάζουν συχνά έντονες αντιθέσεις: στιγμές χαλάρωσης στρατιωτών δίπλα σε σκηνές βίας και καταστολής. Αυτή η αντίθεση, σύμφωνα με τους ερευνητές, αποκαλύπτει πολλά για το κλίμα της εποχής αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο η ναζιστική προπαγάνδα επιχειρούσε να διαμορφώσει την εικόνα του πολέμου.
Παράλληλα, το γεγονός ότι σε ορισμένες φωτογραφίες εμφανίζεται και ο ίδιος ο φωτογράφος δείχνει ότι υπήρχε πιθανώς ανταλλαγή εικόνων μεταξύ των στρατιωτών της ίδιας μονάδας, δημιουργώντας ένα κοινό άτυπο αρχείο από τη στρατιωτική τους εμπειρία.
