Γράφει ο Φώτης Αλεξόπουλος
Οικονοµολόγος, μέλος του ΙΝΚΑ/Γενική Οµοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδος
Η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 δεν αποτέλεσε απλώς ένα ιστορικό ορόσηµο για την Ελλάδα και την Τουρκία.
Υπήρξε µια συνολική προσπάθεια να κλείσει οριστικά ένα κεφάλαιο αιµατηρών συγκρούσεων και βίαιων πληθυσµιακών µετακινήσεων, θέτοντας σαφή όρια, κανόνες και υποχρεώσεις για τα δύο κράτη. Στο πλαίσιο αυτό, η ανταλλαγή πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ρύθµισε µε τελικό και δεσµευτικό τρόπο το ζήτηµα της δηµογραφικής ισορροπίας στην περιοχή.
Σχεδόν έναν αιώνα µετά, το 2025, η πραγµατικότητα δείχνει ότι το πνεύµα της Συνθήκης δοκιµάζεται εκ νέου.
Η συνεχής και µαζική ροή µεταναστών από τα τουρκικά εδάφη προς την Ελλάδα, είτε µέσω θαλάσσιων οδών στο Αιγαίο είτε µέσω του Έβρου, έχει πάψει να είναι ένα συγκυριακό φαινόµενο. Αντιθέτως, εξελίσσεται σε ένα µόνιµο και σοβαρό ζήτηµα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
∆εν µπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι η Τουρκία λειτουργεί ως χώρα διέλευσης, αλλά και εγκατάστασης εκατοµµυρίων µεταναστών. Η αδυναµία ελέγχου των συνόρων της και η επιλεκτική εφαρµογή του ελέγχου αυτού, εγείρει εύλογες υποψίες για παραβίαση διεθνών υποχρεώσεων. Η µετανάστευση δεν είναι απλώς ένα ανθρωπιστικό ζήτηµα· όταν χρησιµοποιείται ως µέσο πίεσης, µετατρέπεται σε πολιτικό εργαλείο.
Η σύνδεση µε τη Συνθήκη της Λωζάνης είναι ουσιαστική. Η Λωζάνη θεµελίωσε την αρχή ότι η ειρήνη και η σταθερότητα στην περιοχή προϋποθέτουν σεβασµό στη δηµογραφική ισορροπία και στην καλή γειτονία. Η συστηµατική διοχέτευση πληθυσµών προς την Ελλάδα υπονοµεύει αυτή τη σταθερότητα και έρχεται σε αντίθεση µε τη λογική της οριστικής διευθέτησης που επεδίωξε η Συνθήκη.
Παράλληλα, η Τουρκία έχει δεσµευτεί και από µεταγενέστερες συµφωνίες, τόσο σε διµερές όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την αντιµετώπιση της παράνοµης µετανάστευσης. Η µη εφαρµογή αυτών των συµφωνιών δεν συνιστά απλώς διοικητική ανεπάρκεια, αλλά δηµιουργεί συνθήκες έµµεσης αποσταθεροποίησης ενός γειτονικού κράτους και της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει το δικαίωµα αλλά και την υποχρέωση να υπερασπίζεται τα σύνορά της και να απαιτεί τον σεβασµό των διεθνών συµφωνιών. Ο σεβασµός στη Συνθήκη της Λωζάνης δεν αφορά µόνο το παρελθόν αποτελεί προϋπόθεση για το παρόν και το µέλλον της περιοχής.
Σε µια εποχή όπου οι µετακινήσεις πληθυσµών χρησιµοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως µοχλός γεωπολιτικής πίεσης, η υπενθύµιση του πνεύµατος και της ουσίας της Λωζάνης δεν είναι ιστορική αναφορά.
Είναι πολιτική αναγκαιότητα.
